Het IJzeren Kruis

– IJzeren Kruis 1e Klasse IJzeren Kruis 1813-1957

– IJzeren Kruis 2e Klasse (IJzeren Kruis tot 1918)

– Grootkruis van het IJzeren Kruis (IJzeren Kruis uit 1933)

Het IJzeren Kruis was oorspronkelijk een Pruisische, later een Duitse, oorlogsonderscheiding. Het werd voor het eerst ingesteld op 10 maart 1813 door koning Frederik Willem III van Pruisen ter gelegenheid van de Onafhankelijkheidsoorlogen.
Koning Willem I van Pruisen hernieuwde de instelling van het IJzeren Kruis bij het uitbreken van de Frans-Duitse Oorlog op 19 juli 1870. Keizer Willem II hernieuwde de instelling op 8 augustus 1914, voor de Eerste Wereldoorlog, waarmee het IJzeren Kruis een Duitse onderscheiding werd, althans wat de toekenningspraktijk betreft.
Met de vierde oprichting aan het begin van de Tweede Wereldoorlog op 1 september 1939 door Adolf Hitler werd het IJzeren Kruis officieel een Duitse onderscheiding.

Ontwerp van het IJzeren Kruis

Gebaseerd op een persoonlijke tekening van koning Frederik Willem III van Pruisen ontwierp architect Friedrich Schinkel een IJzeren Kruis. De koning bepaalde dat de orde "zou bestaan uit een zwart, gietijzeren kruis met een zilveren omlijsting."
Het materiaal van het IJzeren Kruis, ijzer, was symbolisch. In tegenstelling tot de meeste andere ordes uit die tijd, vermeed het IJzeren Kruis bewust kostbare materialen. Het eenvoudige gietijzer van een ijzeren kruis vertegenwoordigde de ridderlijke plichtsbetrachting en terughoudendheid van de Pruisische soldaten. Het was ook een verwijzing naar de ijzertijd uit de antieke mythologie. Het werd ook bewust gekoppeld aan het patriottische lied van de dichter Ernst Moritz Arndt, dat begint met de woorden: "De God die ijzer deed groeien, wilde geen dienaren..."
De vorm van de nieuwe decoratie was ook bewust gebaseerd op het Balkenkreuz van de Duitse Orde: een zwart kruis met verbredende uiteinden. Dit moest de Bevrijdingsoorlog tegen Napoleon in de traditie van de kruistochten plaatsen.

Aan wie kan een IJzeren Kruis worden toegekend?

Met het IJzeren Kruis stelde koning Frederik Willem III de eerste Duitse onderscheiding in die kon worden toegekend zonder onderscheid naar sociale klasse, afkomst of militaire rang. Dit was revolutionair voor die tijd. De enige voorwaarde voor toekenning van een IJzeren Kruis was uitmuntende actie tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog. Klassenonderscheid doet er niet meer toe!

De klassen van een IJzeren Kruis

Het IJzeren Kruis werd oorspronkelijk in drie klassen uitgereikt. Verdere graden van het IJzeren Kruis (bijvoorbeeld het Ridderkruis ) werden pas tijdens de Tweede Wereldoorlog toegevoegd. De laagste graad was het IJzeren Kruis 2e Klasse, de volgende graad het IJzeren Kruis 1e Klasse . De hoogste graad was het Grootkruis van het IJzeren Kruis.

Nieuwe Stichting van het IJzeren Kruis 1870/71

Met het uitbreken van de Frans-Duitse Oorlog werd het IJzeren Kruis door koning Willem I van Pruisen vernieuwd. Het kon nu niet alleen aan Pruisen worden toegekend, maar aan alle burgers van de Duitse deelstaten.
De voorzijde van een IJzeren Kruis bevatte nu in het midden het koninklijke monogram "W" voor Koning Wilhelm, met daaronder het jaar van oprichting, "1870". Op 18 augustus 1895, ter gelegenheid van de 25e verjaardag van de overwinning op Frankrijk, stelde keizer Wilhelm II een zilveren blad in, bestaande uit drie eikenbladeren met het jubileumnummer 25, dat op het lint van het IJzeren Kruis 2e Klasse zou worden gedragen.

Nieuwe Stichting van het IJzeren Kruis 1914

Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd het IJzeren Kruis opnieuw ingesteld (8 augustus 1914). De voorzijde van het IJzeren Kruis bevatte opnieuw het keizerlijke monogram "W" in het midden, ditmaal voor keizer Wilhelm II, en daaronder het jaar van oprichting, "1914". Ontvangers van het IJzeren Kruis vanaf 1870 die opnieuw een IJzeren Kruis ontvingen, ontvingen een zilveren gesp met een verlaagd EK met het jaartal 1914 (herhalingsgesp), te dragen op het lint van het IJzeren Kruis 2e Klasse, boven de zilveren eikenbladeren (ter gelegenheid van de 25e verjaardag van de overwinning).

Nieuwe Stichting van het IJzeren Kruis 1939

Het laatste IJzeren Kruis werd ingesteld bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog op 1 september 1939. De voorzijde van het IJzeren Kruis bevatte nu een swastika in het midden, met daaronder het jaar van instelling, "1939". Het IJzeren Kruis werd ook uitgebreid met extra graden. Zo werd het Ridderkruis van het IJzeren Kruis direct aan het begin van de Tweede Wereldoorlog ingesteld. Het had een hogere rang dan het IJzeren Kruis Eerste Klasse en werd in de loop van de oorlog uitgebreid met extra graden: Eikenloof voor het Ridderkruis van het IJzeren Kruis, Eikenloof met Zwaarden voor het Ridderkruis van het IJzeren Kruis, Eikenloof met Zwaarden en Diamanten voor het Ridderkruis van het IJzeren Kruis, en Gouden Eikenloof met Zwaarden en Diamanten voor het Ridderkruis van het IJzeren Kruis. De hoogste graad van het IJzeren Kruis bleef echter het Grootkruis van het IJzeren Kruis.
Zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog kregen ontvangers van het IJzeren Kruis van 1914 bij een volgende uitreiking geen tweede IJzeren Kruis, maar een herhaalsluiting die op het lint (2e Klasse) of direct boven het IJzeren Kruis 1e Klasse (1e Klasse) moest worden gedragen.

Waarde en aankoop van een IJzeren Kruis

Door de grote verscheidenheid aan kwaliteiten en varianten kan een waarde alleen individueel worden bepaald. Grote nalatenschappen in de hogere kwaliteiten, zoals het Ridderkruis en het Grootkruis, kunnen soms enkele honderdduizenden euro's waard zijn. Ook individuele lagere kwaliteiten kunnen echter zeer interessant zijn voor verzamelaars en een overeenkomstig hoge prijs opleveren.