Het Grootkruis van het IJzeren Kruis
Het Grootkruis van het IJzeren Kruis vertegenwoordigt de hoogste graad van het IJzeren Kruis . Het werd voor het eerst ingesteld in 1813 als een Pruisische orde, en herleefde tijdens de Duitse Eenheidsoorlog van 1870/71 en opnieuw tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Ten slotte werd het in 1939 opnieuw ingesteld door Adolf Hitler, ditmaal als een Duitse orde. Het was daarmee de hoogst gerangschikte militaire onderscheiding die in de Tweede Wereldoorlog werd toegekend. In meer dan 130 jaar Pruisisch-Duitse militaire geschiedenis en verdeeld over vier oorlogen werd het slechts 20 keer uitgereikt. Dit onderstreept de vooraanstaande positie van deze onderscheiding binnen het Duitse militaire ordesysteem.
Hierbij een uittreksel uit de originele stichtingsakte van 10 maart 1813, die deze opmerkelijke positie rechtvaardigt:
“Het Grootkruis kan alleen aan een commandant worden toegekend voor een beslissende gewonnen veldslag, waarna de vijand gedwongen is zijn positie te verlaten, of voor de verovering van een belangrijk fort, of voor de aanhoudende verdediging van een fort dat niet in handen van de vijand valt.”
Ontwerp van het Grootkruis van het IJzeren Kruis
Net als de andere graden van het IJzeren Kruis heeft het een kern van zwart ijzer, omgeven door een zilveren frame met een geribbelde decoratieve rand en gepolijste randen. Aan dit frame is een oogje bevestigd waar de eigenlijke ophangring (veerring) doorheen werd geregen.
Het kruis uit 1813 toont een eikenhouten tak met drie bladeren in het midden van de voorzijde, met daarboven het gekroonde monogram van de Pruisische koning Frederik Willem, "FW". Onder de tak staat het jaar van oprichting, 1813. De achterzijde is zwart en glad. Ter herdenking van de eerste oprichting van het Grootkruis in 1813 werd het ontwerp op de voorzijde gebruikt als keerzijde van alle daaropvolgende oprichtingen tot 1945.
De latere schenkingen na 1813 dragen het monogram van de betreffende Pruisische koning, "W", in het midden van de voorzijde. In 1870 was het voor koning Wilhelm I en in 1914 voor koning Wilhelm II. Bij de schenking van 1939 werd het monogram vervangen door een swastika.
Op de onderste arm van het kruis staat het jaar van de oprichting: 1870, 1914 of 1939.
De afmetingen bedragen ongeveer 63 x 63 mm. Daarmee is het bijna twee keer zo groot als een IJzeren Kruis 2e klasse.
Het dragen van het Grootkruis van het IJzeren Kruis
Het Grootkruis van het IJzeren Kruis werd gedragen als halsversiering. De linten waren aanvankelijk in de Pruisische kleuren zwart en wit. Bij de instelling in 1939 waren ze in de kleuren van de nieuwe vlag: zwart, wit en rood. Met 55 mm waren de linten aanzienlijk breder dan de linten van het IJzeren Kruis 2e Klasse of het Ridderkruis.
Prijzen voor het Grootkruis van het IJzeren Kruis
Het Grootkruis werd in totaal slechts 20 keer uitgereikt. Tot de eerste ontvangers in 1813 behoorden Gebhard Leberecht von Blücher, Friedrich Wilhelm Bülow von Dennewitz, kroonprins Karl Johann van Zweden, Bogislav Friedrich Emanuel von Tauentzien en Johann David Ludwig Graf Yorck von Wartenburg.
Tijdens de Frans-Duitse Oorlog van 1870 werd de onderscheiding toegekend aan Helmuth Graf von Moltke, August Karl von Goeben, prins Friedrich Karl van Pruisen, kroonprins Albert van Saksen, August Karl von Werder, Edwin von Manteuffel, kroonprins Friedrich Wilhelm van Pruisen, koning Wilhelm I van Pruisen en groothertog Friedrich Franz II van Mecklenburg-Schwerin.
Toegekend tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914 – 1918 aan Paul von Hindenburg, Kaiser Wilhelm II, August von Mackensen, Prins Leopold van Beieren en Erich Ludendorff.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het Grootkruis slechts één keer toegekend, op 19 juli 1940, aan Hermann Göring, voor de Duitse overwinning op Frankrijk. Göring was daarmee de meest gedecoreerde Duitser van de Tweede Wereldoorlog. Op 23 april 1945 werd Göring persoonlijk van zijn onderscheiding ontdaan door Adolf Hitler, die zich verraden voelde.
Waarde van een Grootkruis van het IJzeren Kruis
De waarde van een Grootkruis is moeilijk te bepalen vanwege de extreme zeldzaamheid en historische betekenis ervan. De prijzen voor een toegekend exemplaar met draagcertificaat kunnen echter oplopen tot ruim € 100.000.
